Jak dokonujemy pomiaru korupcji?

Podstawy teoretyczne

Zinstytucjonalizowana korupcja na duża skalę występuje w zamówieniach publicznych wówczas, gdy kontrakty są wielokrotnie przyznawane powiązanym ze sobą firmom. Zazwyczaj ma to miejsce, gdy łamane są prawne gwarancje konkurencji i otwartości. Techniki obchodzenia tych zasad (np. zbyt krótki termin składania ofert przez oferentów) oraz inne oznaki świadczące o ograniczonej konkurencji (np. wpłynięcie tylko jednej oferty na skądinąd konkurencyjnym rynku) mogą zostać wykryte i opisane. Znajdując ich wskaźniki i dokonując ich pomiaru uzyskujemy wskaźnik ryzyka korupcji nazywany przez nas wskaźnikiem zagrożenia korupcją (Corruption Risk Indeks, w skrócie CRI). Określa on w skali od 0 do 1 prawdopodobieństwo wystąpienia korupcji przy przyznawaniu i realizacji, zamówień publicznych, gdzie 0 oznacza najniższe, a 1 najwyższe ryzyko.

Elementy CRI

Na podstawie wywiadów z ekspertami i literatury przedmiotu określiliśmy elementy składowe CRI. Są to "czerwone flagi" wskazujące na zagrożenie korupcją w ramach procedur zlecania zamówień publicznych:

  1. Pojedynczy oferent: jednym z najbardziej oczywistych sygnałów ostrzegawczych jest sytuacja, gdy w postępowaniu złożono tylko jedną ofertę. Ponieważ badamy tylko konkurencyjne rynki, brak konkurencji pozwala na udzielenie zamówienia po cenie wyższej od rynkowej, co jest naturalny czynnikiem ryzyka =.
  2. Brak ogłoszenia o zamówieniu: jeżeli zaproszenie do składania ofert nie zostanie opublikowane w dzienniku urzędowym zamówień publicznych, utrudnia to konkurującym firmom przygotowanie oferty. Ma to jedynie zastosowanie w nieotwartych postępowaniach, ponieważ w postępowaniach otwartych publikacja zaproszenia jest obowiązkowa.
  3. Tryb zamówienia: zastosowanie mniej otwartych i mniej przejrzystych rodzajów postępowania, takich jak zaproszenie do składania ofert, może wskazywać na rozmyślne ograniczanie konkurencji, a zatem na zagrożenie korupcją.
  4. Kryteria przyznania zamówienia inne niż cena: subiektywne, trudne do skwantyfikowania kryteria stwarzają często pole dla decyzji uznaniowych i ograniczają mechanizmy rozliczania.
  5. Termin składania ofert: jeżeli czas pomiędzy publikacją ogłoszenia o przetargu a terminem składania ofert jest zbyt krótki, aby można było przygotować odpowiednią ofertę, sytuacja taka może służyć celom korupcyjnym; zamawiający może po prostu z dużym wyprzedzeniem i nieoficjalnie poinformować zaprzyjaźnioną firmę o warunkach przetargu.
  6. Termin rozstrzygnięcia postępowania: jeżeli czas poświęcony na wybór wygrywającej oferty jest nadmiernie krótki lub ulega wydłużeniu (np. w związku z postępowaniami sądowymi, natomiast pozwy sądowe przedłużające czas podjęcia decyzji mogą sugerować otwarte naruszenie prawa), może to również wskazywać na zagrożenie korupcją. Z kolei zbyt szybkie rozstrzygnięcia mogą oznaczać z góry powziętą decyzję.

Wyliczenie CRI

Korzystając z analizy regresji, ustaliliśmy na ile opisane wyżej wskaźniki są ze sobą powiązane, następnie połączyliśmy je w sumaryczny (indeks) Wskaźnik Zagrożenia Korupcją (CRI). Przybiera on wartości pomiędzy 0 a 1. Wyższa wartość wskaźnika oznacza wyższe zagrożenie korupcją. Zaletą tego rozwiązania jest to, że indywidualne strategie korupcyjne mogą się zmieniać w zmieniających się warunkach i są często zastępowane innymi. Indeks jest znacznie bardziej wiarygodny przy ocenie ryzyka korupcji w dłuższej perspektywie czasowej, w porównaniu do wskaźników opartych na tylko jednej zmiennej.